Doksing — bu shaxsning roziligisiz uning shaxsiy ma’lumotlarini ataylab oshkor qilish. Odatda bu telefon raqami, manzili, pasport ma’lumotlari, ish joyi va oilaviy ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi.
O‘zbekistonda doksing holatlari aynan quyidagi bir necha omillar tufayli ko‘payib bormoqda:
- Faol raqamlashtirish jarayoni (davlat xizmatlari, onlayn savdo, chat-botlar);
- Muntazam ravishda "sizib chiqadigan" himoyasiz ma’lumotlar bazalari;
- Shov-shuv (hayp) uchun boshqalarning ma’lumotlarini e’lon qiladigan Telegram-kanallarning ommalashuvi.
Javobgarlik darajasi: Jarimalar infografikasi
Qonunchilik shaxsiy ma’lumotlarni noqonuniy tarqatganlik uchun jiddiy choralarni ko‘zda tutadi. Quyida maksimal jarimalar miqdori keltirilgan.
*Hisob-kitob BHM miqdoriga asoslangan. Og‘ir holatlarda ozodlikdan mahrum qilish jazosi ham mavjud.
O‘zbekistonda doksing qonun bilan qanday tartibga solinadi
1. "Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida"gi Qonun
Bu asosiy himoya qalqoni. Unda oddiy qoidaga urg’u berilgan: birovning shaxsiy ma’lumotlarini uning roziligisiz yig‘ish va tarqatish - noqonuniy.
Ma’muriy javobgarlik (Birinchi huquqbuzarlik):
- Jismoniy shaxslar: 7 BHM (taxminan 2 625 000 so‘m).
- Mansabdor shaxslar: 50 BHM (taxminan 18 750 000 so‘m).
Jinoiy javobgarlik (Takroriy yoki og‘ir holatlar):
Agar shaxs ma’muriy jazodan keyin takroran buzsa yoki oqibatlar jiddiy bo‘lsa:
- Jarima: 100-150 BHM (56 mln so‘mgacha);
- Huquqdan mahrum qilish: 3 yilgacha;
- Axloq tuzatish ishlari: 2 yilgacha.
Og‘irlashtirilgan holatlarda (guruh bo‘lib, xizmat mavqeidan foydalanib va h.k.) jarima 200 BHM gacha yoki 1 yildan 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish belgilangan.
2. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi
- 141-2-modda: Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish.
- 139-modda (Tuhmat): Agar doksing yolg‘on ma’lumotlar bilan birga bo‘lsa.
- 140-modda (Haqorat): Agar shaxsiy ma’lumotlardan ta’qib qilish uchun foydalanilgan bo‘lsa.
- 168-modda (Firibgarlik): Agar ma’lumotlar moliyaviy zarar yetkazish uchun qo‘llanilsa.
Haqiqiy voqealar (Keyslar)
2025-yilda firibgarlik qurboni bo‘lgan Jamila Alimbayeva keng jamoatchilik e’tiboriga tushdi. Ammo shov-shuv natijasida u doksing qurboniga aylandi: tarmoqda uning suratlari va shaxsiy yozishmalari tarqaldi. Vaziyat oila uchun ruhiy zarba bo‘lgani sababli, u Saida Mirziyoyevaga murojaat qildi.
2024-yil yanvar oyida sud "HELLO TASHKENT" va "Salam Tashkent" kanallari administratorlariga hukm o‘qidi. Ular intim fotosuratlarni tarqatish va ularni o‘chirish uchun pul talab qilish (shantaj) bilan shug‘ullangan. Aybdorlar 3 yildan 7 yilgacha ozodlikdan mahrum qilindi. Bu O‘zbekistonda doksing va shantajga qarshi muhim pretsedent bo‘ldi.