O‘zbekiston hududlarida bir shifokorga to‘g‘ri keladigan aholi soni ortdi

2023-yilda O‘zbekistonda bir shifokorga o‘rtacha 350 nafar aholi to‘g‘ri kelgan bo’lsa, 2025-yilga kelib bu ko‘rsatkich 470 nafargacha oshdi.

Shifokorlar bilan ta’minlanganlikdagi hududiy tafovutlar

O‘zbekistonda shifokorlar bilan ta’minlanganlik hududlar kesimida sezilarli darajada farqlanadi, bu ayniqsa har bir shifokorga to‘g‘ri keladigan aholi sonida yaqqol ko‘rinadi.

Masalan, Buxoro viloyatida bir shifokorga o‘rtacha 370 nafarga yaqin aholi to‘g‘ri keladi va bu mamlakatdagi eng yaxshi ko‘rsatkichlardan biridir. Shu bilan birga, Jizzax viloyatida bu ko‘rsatkich taxminan 660 nafarga yetadi. Shunday qilib, hududlar o‘rtasida shifokorlar xizmatidan amaldagi foydalanish imkoniyatidagi farq deyarli ikki baravarga yaqinlashadi.

Bu esa turli hududlarda yashovchi aholining tibbiy xizmatlardan foydalanish imkoniyati sezilarli darajada teng emasligini ko’rsatadi: ayrim viloyatlarda shifokor bemorlarga deyarli ikki baravar ko‘proq vaqt ajrata oladi.

O‘rta tibbiyot xodimlari va kadrlar salohiyatining yig‘ilib boruvchi ta’siri

Shunga o‘xshash hududiy nomutanosiblik o‘rta tibbiyot xodimlari bilan ta’minlanganlikda ham kuzatiladi. Shifokorlar bilan yaxshiroq ta’minlangan hududlarda, odatda, hamshiralar soni ham yuqori bo‘ladi.

Masalan, bir shifokorga taxminan 370 nafar aholi to‘g‘ri keladigan Buxoro viloyati hamshiralar bilan ham yuqori darajada ta’minlangan. Ayni paytda, bir shifokorga qariyb 580 nafar aholi to‘g‘ri keladigan Andijon viloyatida aholi jon boshiga hisoblaganda hamshiralar soni ancha kam.

Bu kadrlar ustunligining jamlanish xususiyatini ko‘rsatadi: kuchli tibbiy bazaga ega hududlar uni bir vaqtning o‘zida bir nechta xodimlar toifasi bo‘yicha saqlab qoladi, kam ta’minlangan hududlar esa bir vaqtning o‘zida barcha asosiy ko‘rsatkichlar bo‘yicha ortda qoladi.

Tarkibiy nomutanosiblik: akusherkalar yetishmovchiligi

Shifokorlar va hamshiralar bilan umumiy ta’minlanganlik fonida akusherkalar doimiy tanqisligi ayniqsa yaqqol ko‘zga tashlanadi. Barcha hududlarda ular o‘rta tibbiyot xodimlari tarkibida juda kichik ulushni tashkil etadi.

Hatto nisbatan yaxshi ta’minlangan Buxoro viloyatida ham akusherkalar soni pastligicha qolmoqda. Jizzax viloyatida esa vaziyat yanada keskin. Natijada aksariyat hududlarda yuzlab shifokorlar va o‘n minglab aholiga onalik va reproduktiv salomatlik uchun mas’ul bo‘lgan sanoqli mutaxassislar to‘g‘ri kelmoqda.

Bu holat, tibbiyot xodimlarining umumiy soni oshgan taqdirda ham avtomatik ravishda bartaraf etilmaydigan kadrlarning tarkibiy nomutanosibligini ko‘rsatadi.

Shifokorlarning mavjudligi va tibbiy xizmatlardan foydalanish

Hududlar o‘rtasida tibbiy xizmatlardan foydalanish darajasi ham farqlanadi va u ko‘p jihatdan shifokorlar yuklamasiga mos keladi.

Bir shifokorga qariyb 370 kishi to‘g‘ri keladigan Buxoro viloyatida aholi yiliga tibbiyot muassasalariga o‘rtacha to‘rt martadan ko‘proq murojaat qiladi. Shifokor boshiga 650 dan ortiq kishi to‘g‘ri keladigan Jizzax viloyatida esa bu ko‘rsatkich atigi 2,5 martani tashkil etadi.

Shu bilan birga, Andijon viloyatida shifokorga tushadigan ish yuklamasi nisbatan yuqori (taxminan 580 kishi) bo‘lishiga qaramay, murojaatlar darajasi ham yuqoriroq ekani kuzatiladi.

Ma’lumotlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri sabab-oqibat bog‘liqligini isbotlamasa-da, ular bir narsani yaqqol ko‘rsatmoqda: shifokorning ish yuklamasi oshgan sari, tibbiy xizmatlardan amalda foydalanish darajasi pasayadi. Bu esa qondirilmagan yashirin ehtiyoj mavjud bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Mamlakat bo‘yicha o‘rtacha bir shifokorga taxminan 470 nafar aholi to‘g‘ri keladi, tibbiyot muassasalariga qatnovlar soni esa yiliga bir aholi jon boshiga o‘rtacha 3,2 martani tashkil etadi. Biroq bu o‘rtacha ko‘rsatkichlar hududlar o‘rtasidagi jiddiy farqlarni yashirib turadi.

Siyosat uchun xulosalar va oqibatlar

Tahlil O‘zbekiston sog‘liqni saqlash tizimida bir nechta muhim tizimli muammolar mavjudligini ko‘rsatadi:

● shifokorlarga bo‘lgan ta’minotda barqaror hududiy tengsizlik — bir shifokorga ~370 nafardan ~660 nafargacha aholi to‘g‘ri keladi;

● akusherkalarning surunkali yetishmovchiligi, u hatto shifokorlar yuklamasi nisbatan past bo‘lgan hududlarda ham saqlanib qolmoqda;

● shifokorlar yuklamasi va aholining tibbiy yordamga murojaat qilish darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlik, bu esa cheklangan foydalanish sharoitida talabning pasayishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Ushbu xulosalar hududiy yondashuvga asoslangan kadrlar siyosatini ishlab chiqish zarurligini ko‘rsatadi. Bunda asosiy indikator sifatida shifokorlar soni emas, balki bir mutaxassisga to‘g‘ri keladigan real yuklama olinishi lozim. Aks holda, milliy o‘rtacha ko‘rsatkichlar sog‘liqni saqlash tizimidagi chuqur hududiy tengsizliklarni yashirishda davom etadi.